Petra Antik Kenti Nasıl Keşfedildi?

Petra Antik Kenti ne zaman ve nasıl keşfedildi? İsviçreli seyyah Burckhardt’ın kılık değiştirerek ulaştığı ‘Kayıp Şehir’in gizemli keşif hikayesi.

Yüzyıllarca sadece yerel bedevilerin bildiği bir sır olarak kalan Petra, 1812 yılında İsviçreli bir seyyahın hayatı pahasına göze aldığı bir oyunla dünyaya tanıtıldı. Kayıp şehrin “yeniden” keşif öyküsünü temel kaynaklarla inceledik.

Petra: Çölün Ortasında Saklı Kayıp Şehir

Ürdün’ün sarp kayalıkları arasında yer alan Petra, Roma İmparatorluğu’nun ticaret yollarını değiştirmesi ve M.S. 363’teki büyük deprem felaketinin ardından ıssızlığa gömüldü (Jane Taylor – Petra and the Lost Kingdom of the Nabataeans). Orta Çağ boyunca dış dünyadan tamamen kopan bu görkemli şehir, zamanla sadece yerel kabilelerin bildiği efsanevi bir mekana dönüştü. Batılı seyyahlar için ise Petra, antik metinlerde adı geçen ancak yeri saptanamayan “kayıp bir başkent” olarak kaldı.

Johann Ludwig Burckhardt’ın Tehlikeli Stratejisi

İsviçreli seyyah ve şarkiyatçı Johann Ludwig Burckhardt, Afrika Derneği adına seyahat ederken Petra’nın izini bulmayı kafasına koydu. Ancak bölgedeki bedevilerin yabancılara ve define avcılarına karşı olan sert tutumunu bildiği için riskli bir planı devreye soktu. Burckhardt, kılık değiştirerek kendisini “İbrahim bin Abdullah” adında, Hindistan’dan gelen Müslüman bir tacir olarak tanıttı (Johann Ludwig Burckhardt – Travels in Syria and the Holy Land). Arapçasını kusursuzlaştırdı ve İslami adetleri harfiyen uygulayarak yerel halkın güvenini kazandı.

Siq Kanyonu’ndan Geçiş ve el-Hazne ile Karşılaşma

Burckhardt, 1812 yılında Hz. Harun’un (a.s.) mezarına kurban sunmak istediğini söyleyerek bir rehber eşliğinde yola çıktı. Rehberiyle birlikte dar ve karanlık Siq kanyonuna girdiğinde, kayaların arasından aniden beliren devasa el-Hazne (Hazine) tapınağını gördü (John William Burgon – Petra: A Lenten Poem). Burckhardt, o an yaşadığı şaşkınlığı notlarına “Burası antik dünyanın en muazzam eseri olmalıydı” sözleriyle aktardı ancak kimliğini açık etmemek için hayranlığını gizlemek zorunda kaldı.

Keşfin Belgelerle Kanıtlanması ve Dünya Yankısı

Burckhardt, şehirde çok kısa süre kalabildi ve güvenliği için gizlice aldığı notları cübbesinin altına sakladı. Onun bu tehlikeli yolculuğu sırasında tuttuğu günlükler, ölümünden sonra 1822 yılında yayımlandı ve bilim dünyasında büyük bir sarsıntı yarattı (Johann Ludwig Burckhardt). Bu belgeler, Petra’nın sadece bir efsane değil, Nebatiler’in mühendislik harikası bir başkenti olduğunu bilimsel olarak kanıtladı.

Arkeolojik Kazılar ve UNESCO Süreci

Burckhardt’ın açtığı yoldan giden İngiliz ve Fransız arkeologlar, 20. yüzyılın başından itibaren şehirde sistemli kazılara başladı. 1929 yılında başlayan geniş çaplı araştırmalar, Petra’nın sofistike su kanallarını ve devasa tiyatrosunu gün yüzüne çıkardı (UNESCO World Heritage Centre – Petra Advisory Body Evaluation). Şehir, 1985 yılında UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne girdi ve 2007 yılında Dünyanın Yeni Yedi Harikası’ndan biri seçildi.

Petra Nasıl Yeniden Keşfedildi? – Gündem Ötesi | TRT 1