Tarihte Kurulan İlk Türk Devleti Hangisidir?

Tarihte kurulan ilk Türk devleti hangisidir ve kurucusu kimdir? Bu siyasi yapı, neden ‘ilk teşkilatlı devlet’ olarak kabul edilir?

İslamiyet Öncesi Türk Tarihi’nin temelini oluşturan en kritik soru, Türk devlet geleneğinin ilk kez ne zaman ve nerede kurumsallaştığıdır. Tarihi kayıtlara göre “Tarihte bilinen ilk Türk devleti”, M.Ö. 220 yılında Türklerin kutsal saydığı Ötüken’de kurulan Asya Hun Devleti’dir (Büyük Hun İmparatorluğu).

Sadece askeri bir güç olmanın ötesine geçen Hunlar; Kurultay (Meclis), Kut Anlayışı ve İkili Teşkilat gibi kavramları hayata geçirerek ilk teşkilatlı Türk devleti modelini oluşturdular. İşte kadim Çin yıllıklarından modern tarih araştırmalarına kadar Asya Hunları’nın kurumsal kökenleri…

Asya Hun Devleti Ne Zaman ve Nerede Kuruldu?

M.Ö. 220 yılında, Orta Asya’nın kutsal bölgesi kabul edilen Ötüken merkezli olarak kurulan Asya Hun Devleti, Türklerin bilinen ilk teşkilatlı devletidir. Çin kaynakları, bu dönemde Hunların kuzeyden gelen “sarsılmaz bir fırtına” gibi Çin sınırlarına dayandığını ve bu akınları durdurmak için meşhur Çin Seddi’nin inşa edildiğini kaydeder (Sima Qian, Shiji: Tarih Kayıtları).

Asya Hun Devleti Kurucusu Kimdir?

Hunların bilinen ilk hükümdarı Teoman Han’dır. Çin yıllıkları ondan “Tanhu” (Şanyü) unvanıyla bahseder. Teoman, dağınık halde yaşayan Türk boylarını ilk kez tek bir bayrak altında toplamayı başardı. Bozkırın düzensiz gücünü siyasi bir otoriteye dönüştürdü. (Han-shu: Han Hanedanlığı Tarihi)

İlk Teşkilatlı Türk Devleti: Hunların Yönetim ve Meclis Yapısı

Asya Hunları, sadece bir savaşçı topluluk değil, ileri düzeyde bir “teşkilatlı devlet” modeliydi. Özellikle Teoman’ın oğlu Mete Han (Mao-tun) dönemi, Türk devlet yapısının “genetik kodlarının” yazıldığı dönemdir. Bu teşkilatçı yapının temel taşlarını şu başlıklar oluşturur:

• Siyasi Birlik: Dağınık haldeki 26 Türk boyunun tarihte ilk kez tek merkezden yönetilmesi. (Bahaeddin Ögel, Büyük Hun İmparatorluğu Tarihi)
• İkili Teşkilat: Devletin yönetimini kolaylaştırmak amacıyla ülkenin “Doğu” ve “Batı” (Sağ-Sol) şeklinde idari birimlere ayrılması. (İbrahim Kafesoğlu, Türk Milli Kültürü)
• Kurumsal Yapı (Kurultay): Devlet meselelerinin sadece hükümdarın isteğiyle değil, bir danışma meclisi (Kurultay) kararıyla yürütülmesi. (Bahaeddin Ögel, Türklerde Devlet Anlayışı)
• Askeri Hiyerarşi (Onlu Sistem): Islıklı oktan düzenli orduya kadar, disipline dayalı bir hiyerarşinin devletin bekası için temel alınması. (Bahaeddin Ögel, Büyük Hun İmparatorluğu Tarihi)
• Vatan Sevgisi: Komşu kavimlerin toprak talebine karşı Mete Han’ın verdiği; “Toprak devletin temelidir, kimseye verilmez” cevabı. (Bahaeddin Ögel, Büyük Hun İmparatorluğu Tarihi)

Çin Kaynaklarında Hunlar: Sima Qian ve Han Yıllıkları

Hunlara dair en eski ve kapsamlı bilgiler, rakipleri olan Çin hanedanlıklarının tuttuğu kayıtlardan geliyor. Sima Qian tarafından kaleme alınan Shiji, Hun toplumunun sosyal yapısından savaş taktiklerine kadar her ayrıntıyı günümüze ulaştıran en temel referans kabul edilir (Sima Qian, Shiji: Tarih Kayıtları).

Hunlar Neden İlk Teşkilatlı Türk Devleti?

Hunları kendinden önceki topluluklardan ayıran temel unsur; meclis (Kurultay), vergi sistemi, düzenli ordu ve merkezi bürokrasi gibi devlet aygıtlarını birer siyasi kurum haline getirerek merkezi bir otorite etrafında kurumsallaştırmış olmalarıdır. Onlar için devlet, bir bedenin organları gibi başkente (Ötüken) bağlı ve uyumlu çalışan bir mekanizmaydı (Bahaeddin Ögel, Büyük Hun İmparatorluğu Tarihi).

Tarihte Kurulan İlk Türk Devleti: Hunlar – Prof. Dr. Ahmet Taşağıl | Vav TV