Dirse Han Oğlu Boğaç Han Boyu Hikayesi

Dede Korkut hikâyelerinin ilk anlatısı olan Dirse Han Oğlu Boğaç Han Boyu, Oğuz toplumunda kahramanlık, töre aile bağlarını anlatan destanî bir hikâyedir.

Oğuz Türklerinin yaşamını, töresini ve kahramanlık anlayışını yansıtan Dede Korkut hikâyeleri, Türk kültür tarihinin en önemli sözlü mirasları arasında kabul edilir. Bu anlatıların ilkinde, bir babanın evlat özlemiyle başlayan ve büyük bir kahramanın doğuşuna uzanan ibretlik bir hikâye yer alır.

Dirse Han Oğlu Boğaç Han Boyu: Oğuz Töresinde Bir Yiğidin Doğuşu

Oğuz beyleri büyük bir şölen düzenlediğinde gelenler durumlarına göre otağlara yerleştirilirdi. Oğlu olan beyler ak otağa alınırken, evladı bulunmayanlar kara otağa oturtulurdu.

Uzun yıllardır çocuk sahibi olamayan Dirse Han da kara otağa yönlendirildi. Bu durum onun gururunu incitti. Toydan üzgün ayrılan Dirse Han, evine döndüğünde yaşadığı kırgınlığı dile getirdi.

Eşi ise öfke yerine hikmetli bir yol gösterdi: Açların doyurulmasını, yoksulların gözetilmesini ve ihtiyaç sahiplerine yardım edilmesini öğütledi. Yapılan hayırlar ve edilen duaların ardından Dirse Han’ın bir oğlu dünyaya geldi.

Boğaç Han’ın Boğayı Yenerek Ad Alması

Yıllar geçtikçe çocuk güçlendi, cesaretiyle dikkat çekmeye başladı. Bir gün obaya saldırgan bir boğa salındı. Pek çok yiğit yaklaşmaya cesaret edemezken genç delikanlı geri durmadı.

Boğayla uzun süren mücadele sonunda hayvanı yere serdi. Bu olay Oğuz beyleri arasında büyük yankı uyandırdı.

Bilge Dede Korkut çağrıldı. Geleneğe göre kahramanlık göstermeyen kimseye ad verilmezdi. Dede Korkut, gencin yiğitliğini överek ona:

“Boğayı yenen yiğit, bundan böyle Boğaç adını taşısın.” dedi. Böylece genç savaşçı Boğaç Han adıyla tanındı.

Oğuz Beyleri Arasında Kıskançlık ve Kurulan Tuzak

Boğaç Han’ın ünü arttıkça bazı beylerin kıskançlığı da büyüdü. Dirse Han’ın gözündeki değeri artan genç yiğit hakkında dedikodular yaymaya başladılar.

Oğlunun ileride kendisine karşı çıkacağı yönünde sözlerle Dirse Han’ın aklını bulandırdılar. Şüpheye düşen baba, av sırasında öfkesine yenildi ve attığı okla oğlunu ağır yaraladı. Boğaç Han yere düştü, yiğitler onu ölü sanarak oradan ayrıldı.

Yaralanan Boğaç Han ve Annesinin Mücadelesi

Oğlunun geri dönmemesi üzerine annesi endişeye kapıldı. Dağları, vadileri dolaşarak evladını aradı. Sonunda onu yaralı hâlde buldu.

Anne şefkati, bakım ve dualarla Boğaç Han yeniden güç kazandı. İyileşen genç yiğit, kendisine kurulan tuzağı öğrendi fakat babasına kin beslemedi.

Boğaç Han’ın Babasını Esaretten Kurtarması

Bu sırada düşman baskını sonucunda Dirse Han esir düştü. Durumu öğrenen Boğaç Han, yiğitlerini topladı ve düşmanın üzerine yürüdü.

Yapılan mücadele sonunda babasını kurtardı. Gerçek ortaya çıkınca Dirse Han hatasını anladı ve oğlundan af diledi. Baba ile oğul yeniden birleşti; obada düzen ve birlik sağlandı.

Dirse Han Oğlu Boğaç Han Boyunun Anlattığı Değerler

Dirse Han Oğlu Boğaç Han Boyu yalnızca bir kahramanlık anlatısı değildir. Hikâye;

• sabrın mükâfatını,
• kıskançlığın zararını,
• aile bağlarının önemini,
• töre ve adalet anlayışını gelecek nesillere aktaran güçlü bir kültür mirasıdır.

Dede Korkut’un duasıyla boy tamamlanır ve Oğuz ilinde dirlik yeniden kurulur.

Kaynaklar:

• Kitâb-ı Dede Korkut
• Muharrem Ergin, Dede Korkut Kitabı, Boğaziçi Yayınları

Dede Korkut Hikâyeleri – Kökler 7. Bölüm | ‪TRT 2