Arktik: Kuzey Kutbu’nun Sahibi Kim Olacak?

Arktik’te güç yarışı: NATO, Pentagon ve Rusya’nın Kuzey Kutbu hamleleri, enerji savaşları ve yeni ticaret rotalarına dair uzman analizleri.

Dünya haritasına en tepeden bakmaya hazır mısınız? Genellikle sadece beyaz bir boşluk olarak gördüğümüz Arktik, yani Kuzey Kutbu bölgesi, aslında dünyanın en büyük “sessiz savaşına” ev sahipliği yapıyor. Buzullar eridikçe sular ısınıyor, sular ısındıkça devletlerin iştahı kabarıyor. Peki, bir buz kütlesi neden dünyanın en gözde yeri haline geldi?

Bilmeyenler İçin: Arktik Tam Olarak Neresi?

Arktik, sadece buzdan ibaret bir yer değil. Kuzey Kutbu’nu çevreleyen; Rusya, ABD (Alaska üzerinden), Kanada, Norveç ve Grönland (Danimarka) ile çevrili devasa bir okyanus havzası. Burayı bir pastaya benzetirsek; pastanın ortasında kimseye ait olmayan uluslararası sular, kenarlarında ise bu beş dev devletin “kıyıdaş” hakları var. Eskiden geçit vermeyen o koca buz kütleleri artık eriyor ve altındaki hazine gün yüzüne çıkıyor.

Neden Bu Kadar Gözde? “Mavi Altın” ve Yeni Yollar

ABD Jeolojik Araştırmalar Kurumu (USGS) ve Oxford Enerji Çalışmaları Enstitüsü gibi merkezlerin verileri dudak uçuklatacak cinsten. Bölgeyi bu kadar çekici kılan iki ana sebep var:

• Hazine Sandığı: Dünyanın henüz keşfedilmemiş doğalgaz rezervlerinin %30’u ve petrolün %13’ü burada uyuyor. Ayrıca teknolojik cihazlar için hayati önem taşıyan “nadir toprak elementleri” de bu buzların altında.
• Kestirme Yollar: Buzlar eridikçe “Kuzey Deniz Rotası” açılıyor. Reuters ve Bloomberg ekonomi analizlerine göre bu yol, Çin’den Avrupa’ya giden bir geminin Süveyş Kanalı’nı kullanmadan yolu %40 oranında kısaltması demek. Bu da milyonlarca dolar yakıt tasarrufu ve daha hızlı ticaret anlamına geliyor.

Kim, Ne İstiyor? Devlerin Satranç Hamleleri

Bölgede tam bir “bilek güreşi” hakim. Siyasi ve askeri hamleler artık gizli saklı yapılmıyor:

• Rusya: “Burası benim arka bahçem” diyor. Stratejik ve Uluslararası Çalışmalar Merkezi (CSIS) raporlarına göre; bölgedeki en uzun kıyı şeridine sahip olan Moskova, Sovyet döneminden kalan askeri üsleri modernize etti ve dünyanın en büyük nükleer buzkıran filosunu kurdu.
• ABD ve NATO: Rusya’nın bu hamlelerini bir güvenlik tehdidi olarak görüyor. Pentagon’un güncel Arktik Stratejisi’ne göre, Alaska üzerinden bölgeye daha fazla asker ve uçak kaydıran ABD, müttefikleriyle sık sık “kutup tatbikatları” yaparak gövde gösterisi yapıyor.
• Çin: Kıyısı olmamasına rağmen kendine “Arktik’e yakın devlet” sıfatını verdi. Pekin Yönetimi’nin “Kutup İpek Yolu” hayaliyle buz kırıcı gemiler inşa etmesi ve bölgedeki maden projelerine milyarlarca dolar yatırım yapması Batı’da endişeyle takip ediliyor.

Söylemler Sertleşiyor: “Buzlar Eridikçe Silahlar Konuşmasın”

Siyasi liderlerin söylemleri artık daha doğrudan. NATO Genel Sekreterliği sık sık “Kuzeyde barışı korumalıyız” açıklamaları yapsa da, her ülke kendi savunma doktrinine Arktik maddesini ekledi. Akademik çevreler ve Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI), bölgenin Antarktika gibi sadece bilimsel amaçlarla kullanılması gerektiğini savunsa da, askeri harcamalar bunun tam tersini söylüyor.

İleride Neler Bekleniyor?

Arktik artık sadece çevrecilerin değil, savunma bakanlıklarının ve enerji şirketlerinin bir numaralı gündemi. İlerleyen yıllarda şu üç şeyi daha sık duyacağız:

• Sınır Tartışmaları: Lomonosov Sırtı gibi deniz altındaki dağ sıralarının hangi ülkenin kıtasahanlığına ait olduğuyla ilgili Birleşmiş Milletler nezdindeki hukuk savaşları.
• Yeni Şehirler: Kuzey rotası üzerindeki liman şehirlerinin, tıpkı Singapur veya İstanbul gibi stratejik ticaret durakları haline gelmesi.
• Çevre Felaketleri: İklim Değişikliği Paneli (IPCC) raporlarının dikkat çektiği üzere; artan gemi trafiğinin, bölgenin hassas ekosistemini bozma riski.

Sonuç olarak; Kuzey Kutbu artık sadece kutup ayılarının evi değil, dünyanın yeni güç merkezi. Buzlar erimeye devam ettikçe, bu soğuk coğrafyadaki sıcak siyasetin dozajı daha da artacak gibi görünüyor.

19. Yüzyılda sömürgecilik Afrika üzerindeydi, 21. Yüzyılda ise Arktik üzerinde. Tarih tekerrür ediyor; ancak bu kez sömürgeciliğin dili diplomasi, sınırları ise eriyen buzullar.

Sizce Türkiye, Antarktika seferlerinden sonra Arktik (Kuzey Kutbu) yarışında da aktif rol almalı mı?

Arktik: Kuzey Kutbu’nda Güç Savaşı | BBC