Adabımuaşeret Nedir? Kuralları ve Örnekleri

Adabımuaşeret nedir, kuralları nelerdir? Evrensel mi yoksa toplumsal mıdır? Tarihten sanata, sosyal yaşamdan sofra adabına nezaket rehberi elinizin altında.

Günlük hayatta bir selamlaşmadan sofra düzenine, dijital yazışmalardan kamusal alandaki duruşumuza kadar bizi birbirimize bağlayan görünmez bir bağ var: Adabımuaşeret. Peki, modern dünyanın hızı içinde bu kurallar sadece birer “eski usul” alışkanlık mı, yoksa toplumsal barışın anahtarı mı?

Adabımuaşeret Nedir? Yaşama Sanatının Tanımı

Adabımuaşeret, özünde bir toplumdaki bireylerin birbirleriyle olan ilişkilerini düzenleyen nezaket, görgü ve saygı kurallarının bütünüdür. Bu kavram sadece “nasılsın” demekten öte, insanın bulunduğu çevreyle kurduğu estetik ve ahlaki bir köprüdür. Tarihsel süreçte bu kurallar, kişinin toplum içindeki itibarını ve zarafetini belirleyen en önemli ölçüt kabul ediliyor (Lütfi Levni Erçin, Adabımuaşeret: Görgü Kuralları, 1930).

Temel Adabımuaşeret Kuralları Nelerdir?

Görgü kuralları aslında hayatın her alanına yayılıyor. Buna bağlı olarak, sofra adabından hitap şekillerine kadar geniş bir yelpazeyi kapsayan bu disiplinde; ses tonunun ayarlanması, başkasının sözünün kesilmemesi ve toplumsal alanlarda kişisel sınırların korunması ilk sırada geliyor (İskender Pala, Adab-ı Muaşeret, 2010). Öte yandan, Osmanlı İstanbul’unda bu kurallar birer yazılı kanun gibi değil, kuşaktan kuşağa aktarılan bir “İstanbul beyefendiliği/hanımefendiliği” kültürü olarak yaşatılıyor (Abdülaziz Bey, Osmanlı Âdet, Merasim ve Tabirleri, 1995).

Sofradan Sohbete Nezaketin Önemi

Adabımuaşeret, sadece bir “şekil” meselesi olmayıp birlikte yaşama iradesidir ve kuşkusuz kalbi “sofra”da atar. Zira sofra adabı insanın toplumsallaşma sürecinin zirvesini temsil ediyor. Doğru çatal-bıçak kullanımından sohbetteki ölçüye kadar her detay, kişinin çevresine duyduğu saygının bir yansıması olarak görülüyor (Aydın Boysan, Sofra Rakipleri, 2001). Aynı zamanda bu kurallar, bireyler arasındaki sürtünmeyi azaltarak sosyal hayatın daha akışkan ve huzurlu olmasını sağlıyor.

Günlük Hayattan Adabımuaşeret Örnekleri

Peki, günlük yaşamda bu kurallar karşımıza nasıl çıkar? İşte sosyal yaşamda fark yaratan hem geleneksel hem de modern etik kodlarla harmanlanmış 10 temel kural:

1. Tanıştırılma Önceliği: İlk olarak küçük olan büyüğe, mevkice kıdemsiz olan kıdemliye tanıştırılır. Sosyal ortamlarda ise erkek kadına tanıştırılır (Lütfi Levni Erçin, 1930).
2. Göz Teması ve Gülümseme: Bununla birlikte, selamlaşma esnasında göz teması kurmak, dürüstlüğün ve muhatabına verilen değerin en temel işaretidir (Emily Post, 1922).
3. Telefon Adabı: Özellikle masadaki telefon, dikkat dağıtan bir unsurdur. Görüşme esnasında telefonun masaya konulmaması, “anda kalma” nezaketidir (Modern Netiket Kuralları / Emily Post Institute).
4. Kapı Geçişleri: Kısacası, geçiş önceliği her zaman çıkanındır; bu kural mekânın boşalmasını ve kargaşanın önlenmesini sağlar (Aydın Boysan, Yaşama Sevinci, 2001).
5. Sofrada Başlama Zamanı: Toplu yemeklerde ev sahibi veya sofranın en büyüğü yemeğe başlamadan çatal-bıçak kullanılmaz (Abdülaziz Bey, 1995).
6. Teşekkürün Gücü: Küçük hizmetler için bile teşekkür etmek, toplumsal bağları güçlendiren bir zarafet borcudur (Baldassare Castiglione, 1528).
7. Yüksek Sesle Konuşmama: Kamusal alanlarda sesi alçak tutmak, çevredeki insanların huzuruna duyulan saygının bir göstergesidir (İskender Pala, 2010).
8. Randevu Sadakati: Belirlenen saate uymak, karşı tarafa “Zamanın benim için değerli” mesajını verir (Emily Post, 1922).
9. Hitap Şekli: Sonuç olarak, samimiyet teklif edilene kadar “Siz” hitabını korumak, sosyal mesafeyi ve karşılıklı saygıyı korur (Lütfi Levni Erçin, 1930).
10. Sağ Elin Korunması: Öksürürken veya hapşırırken sol el kullanılır; sağ el tokalaşma ve yemek için temiz tutulmalıdır (Aydın Boysan, Nereye Gitti İstanbul?, 2001).

Adabımuaşeret Evrensel mi Yoksa Toplumsal mı?

Kuşkusuz bu soru yüzyıllardır tartışılıyor. Ancak, nezaketin bazı kuralları evrensel bir nitelik taşıyor; örneğin bir “saraylı” veya “centilmen” olmanın temel şartları olan dürüstlük ve saygı, sınırları aşıyor (Baldassare Castiglione, Saraylı Kitabı, 1528). Ancak uygulamada kuralların çoğu toplumsal ve kültürel kodlara göre şekilleniyor. Batı’da bir “etiket” (etiquette) kuralı olan davranış, Doğu’da farklı bir anlam kazanabiliyor. Nihayetinde temel amaç, her zaman kişinin hem kendisini hem de başkasını değerli hissettirmesidir. (Emily Post, Etiquette, 1922).

Editörün Notu: Neden Şimdi Hatırlamalıyız?

Dijitalleşen dünyada “Netiket” (internet nezaketi) kavramı hayatımıza girse de köklü adabımuaşeret kuralları halen en güvenli sosyal rehberimiz. Toplumda artan tahammülsüzlüğün ilacı, belki de bu unutulan zarafet dolu kuralları yeniden hatırlamakta gizli.

Adabımuaşeret ve Görgü Kuralları | TRT Avaz