Sümer Rönesansı: Ur’un Üçüncü Hanedanlığı

Sümerler nasıl geri döndü? Ur’un 3. Hanedanlığı, Kral Şulgi ve tarihin ilk Rönesansı. Akkadlardan çöküşe tüm gizemli detaylar burada.

Mezopotamya’nın tozlu sayfalarında, bir medeniyetin küllerinden doğuş hikayesi bu. Akkadların askeri baskısı altında sessizliğe gömülen Sümerler, tarihin ilk “Rönesans”ını gerçekleştirerek muazzam bir geri dönüş yaptı.

Sümer’in Görkemli Dönüşü: Ur’un Üçüncü Hanedanlığı

İşte M.Ö. 2112 ile 2004 yılları arasında dünyayı değiştiren o dönem:

Akkad Baskısı Altında Sessiz Direniş

Akkad İmparatorluğu Mezopotamya’yı demir yumrukla yönetirken Sümerler tamamen yok olmadı. Kendi şehir devletlerinde, özellikle Lagaş gibi merkezlerde kültürel varlıklarını korudular. Akkad dili resmiyet kazansa da Sümerler tapınaklarında dillerini ve geleneklerini yaşatmaya devam etti. Akkadlar zayıflayıp vahşi Gutiler bölgeyi istila edince, Sümerler için beklenen fırsat doğdu (Muazzez İlmiye Çığ, Sümerlilerde Günlük Yaşam).

3. Ur Hanedanlığı Sahneye Çıkıyor

Guti istilasının yarattığı kaosu bitiren isim Uruk Kralı Utu-hegal oldu. Ancak onun yardımcısı olan Ur-Nammu, M.Ö. 2112 yılında yönetimi ele alarak merkezi Ur şehri olan yeni bir imparatorluk kurdu. Bu, Sümerlerin siyasi olarak son kez ama en güçlü şekilde ayağa kalkışıdır.

Bu döneme tarihçiler “Sümer Rönesansı” diyor çünkü Sümer dili, sanatı ve bürokrasisi en rafine haline bu dönemde ulaştı (Marc Van De Mieroop, Antik Mezopotamya Tarihi).

Dönemin Devleri: Ur-Nammu ve Şulgi

Bu Rönesans’ın iki dev ismi var:

Ur-Nammu: Tarihin bilinen ilk yazılı kanunlarını o yaptı. Bugün hala ayakta olan devasa Ur Zigguratı’nı inşa ettirdi.

Şulgi: Tam 48 yıl hüküm sürdü. Kendini tanrı ilan etti, okullar (Edubba) açtı ve standart bir tartı sistemi getirdi. Şulgi aynı zamanda bir şairdi ve yüzlerce kilometreyi bir günde koşabildiğini iddia eden bir atletti (Samuel Noah Kramer, Tarih Sümer’de Başlar).

Sümerlerde Sosyal Yaşam ve Kültür

Bu dönemde Mezopotamya dev bir “şirket devlet” gibi yönetildi. Her şey kayıt altına alındı.

• Uğraşlar: Halkın çoğu tarım ve hayvancılıkla uğraşıyordu. Ancak dokumacılık ve bira üretimi profesyonel birer sektör haline gelmişti.
• Eğitim: Yazmanlık en saygın meslekti. Öğrenciler tablet evlerinde (Edubba) Sümerce metinleri kopyalayarak bu antik dili geleceğe taşıyordu.
• Kadınların Rolü: Kadınlar mülk sahibi olabiliyor, ticaret yapabiliyor ve hatta tapınaklarda üst düzey yönetici (En rahipliği) olarak görev alıyordu (Harriet Crawford, Sumer and the Sumerians).

Nasıl İzler Bıraktılar?

Sümer Rönesansı sadece binalardan ibaret değildi. Bugün kullandığımız 60 dakikalık saat sistemi, bir dairenin 360 derece olması ve hatta takvim sistemimizin temelleri bu dönemdeki matematiksel deha ile standartlaştı. Gılgamış Destanı gibi büyük eserler bu dönemde yazıya geçirilerek ölümsüzleşti (Samuel Noah Kramer, Tarih Sümer’de Başlar).

Sümer Uygarlığı Nasıl Yok Oldu?

Her imparatorluk gibi Ur’un sonu da trajik oldu. İçeride aşırı bürokrasi ve yolsuzluk devleti yordu. Dışarıda ise doğudan gelen Elamlar ve batıdan sızan göçebe Amurrular baskıyı artırdı. M.Ö. 2004 yılında Elamlar Ur şehrini yerle bir etti ve son Sümer kralı İbbi-Sin zincire vurularak götürüldü. Sümerler siyasi bir güç olarak tarihten çekilse de dilleri ve kültürleri Mezopotamya’da bin yıl daha “bilim dili” olarak yaşamaya devam etti (Douglas Frayne, Ur III Period).

Sümerler Kimdir, Sümer Adı Nereden Geliyor? | Gündem Ötesi